Sebastiaan, tweemaal om het leven gebracht voor zijn geloof

Als jongeman in de 3de eeuw na Christus bekeerde Sebastiaan zich stiekem tot het christendom, naar het voorbeeld van zijn ouders die ook christenen zouden zijn geweest. In die periode was dat echter verboden. Toen keizer Diocletianus dat gerucht opving, liet hij Sebastiaan – die nochtans officier was in zijn leger – ombrengen.

Nadat een groep boogschutters hem met pijlen doorboord hadden, lieten ze Sebastiaan voor dood achter. In een andere legende zou hij aan een boom geketend zijn en daar achtergelaten. Een vrome weduwe, Irene, ontdekte het toegetakelde lichaam en zag dat Sebastiaan nog leefde. Zij verzorgde hem, waarna hij terstond terug naar de keizer trok om het op te nemen voor alle christenen die vervolgd werden onder diens bewind.

De keizer duldde geen tegenspraak en gaf andermaal opdracht om Sebastiaan om het leven te brengen. Dit keer werd hij doodgeknuppeld en achtergelaten in de riool van Rome. Dezelfde Irene (al verwijzen sommige verhalen naar de heilige Lucina) bracht zijn lichaam naar de catacomben aan de Via Appia, waar later de ‘Basiliek van Sint-Sebastiaan Buiten de Muren’ gebouwd zou worden ter ere van hem.

Iconische heilige

Door de eeuwen heen groeide Sint-Sebastiaan uit tot een van de meest afgebeelde heiligen in de westerse kunst. Vooral tijdens de renaissance werd hij een geliefd onderwerp voor schilders als Mantegna, Rubens en Titiaan. Sebastiaan wordt daarbij vaak voorgesteld als een jonge, nagenoeg naakte man, vastgebonden en doorboord met pijlen, maar met een serene of zelfs extatische blik. Die beeldtaal combineert lijden met schoonheid en maakte van hem een symbool van zowel lichamelijke kwetsbaarheid als innerlijke standvastigheid.

Zijn iconografie kreeg nog een extra betekenis tijdens pestepidemieën. Omdat de mensen geloofden dat ziektes als pijlen van God de mensheid troffen, werd Sebastiaan aangeroepen als bemiddelaar en beschermer. In tijden van crisis verschenen zijn beelden en kapellen overal in Europa, van Italië tot de Lage Landen. Hij werd daardoor de eerste ‘pestheilige’ van ons continent.

Ook vandaag brengt Sint-Sebastiaan nog een krachtige boodschap. Hij wordt vaak gelezen als een icoon van verzet, martelaarschap en zelfs queer-identiteit, waarbij zijn lichaam en zijn lijden opnieuw worden geïnterpreteerd.

Patroon- en beschermheilige

Sint-Sebastiaans naamdag valt op 20 januari, de dag waarop hij stierf in 288. Hij is de patroonheilige van de boogschutters, soldaten, jagers, kleermakers en tuiniers. Hij wordt aangeroepen tegen keelpijn, diarree, koorts, lepra, stomheid, waanzin en zweren. De pestpijl staat symbool voor het toeslaan van de pest, en vanwege de pijl is hij een van de pestheiligen.